IGNACY ŁUKASIEWICZ

IGNACY ŁUKASIEWICZ (1822—1882)

23.111.1822 r w Zadusznikach koło Tarnowa urodził się najwybitniejszy bodaj z polskich pionierów techniki — Ignacy Łukasiewicz (wg metryki: Jan Józef Ignacy), znany powszechnie jako wynalazca lampy naftowej Nie jest to jednak ani jedyny, ani nawet najważniejszy jego tytuł do sławy. Był bowiem  Łukasiewicz  przede wszystkim twórcą polskiego górnictwa i przemysłu naftowego. Jego osiągnięcia w tej dziedzinie były pionierskie w skali światowej.

Życie Łukasiewicza przypadło na okres zaborów. Wcześnie związał się on z patriotyczna  konspiracją.  Za udział w rewolucji krakowskiej 1846 r. był przez władze austriackie   więziony   do 1848 r.  a potem poddany nadzorowi policyjnemu. Gdy wybuchło powstanie styczniowe, wspomagał powstańców finansowo, a po upadku powstania opiekował się licznymi uchodźcami politycznymi, szukającymi schronienia w Galicji. Był też niezwykłym na owe czasy społecznikiem. Już w 1866 r. wprowadził w swych zakładach ubezpieczenia społeczne, zapewniał robotnikom opiekę lekarską i emerytury. Nie szczędził pieniędzy na budowę dróg, szkół, burs i szpitali. Sprawił, że na terenie jego działalności panowały stosunki całkiem odmienne od typowych wówczas dla innych obszarów ogarniętych „gorączką nafty". Prości ludzie z zagłębia naftowego nazywali go „ojcem Ignacym".

Łukasiewicz był dzieckiem, jednym z kilkorga, dzierżawcy folwarku. Kiedy miał 14 lat, zła sytuacja finansowa rodziców zmusiła go do przerwania nauki w gimnazjum. Zaczął wtedy pracować w aptece jako pomocnik aptekarski.

Pierwsze kroki w zawodzie aptekarskim stawiał w aptece Edwarda Hubla w Rzeszowie. Spędzana w tym mieście młodość była właśnie okresem konspiracyjnej, patriotycznej działalności Łukasiewicza. Na terenie Rzeszowa zorganizował on tajne kółka samokształceniowe młodzieży rzemieślniczej, a przed wybuchem rewolucji krakowskiej został mianowany przez jej wodza, Edwarda Dembowskiego (1822—1846) agentem rządu rewolucyjnego na to miasto. Do wybuchu rewolucji w Rzeszowie jednak nie doszło. Łukasiewicz i współdziałający z nim konspiratorzy zostali aresztowani.

Po zwolnieniu z więzienia w 1848 roku władze austriackie wyznaczyły Łukasiewiczowi jako miejsce zamieszkania Lwów i w tym mieście znowu podjął pracę pomocnika aptekarskiego.

Znacznie później zdobył pełne wykształcenie aptekarskie w Krakowie i Wiedniu. W 1852 r., kiedy pracował w aptece Piotra Mikolascha (zm. 1873 r.) we Lwowie, zainteresował się ropą naftową występującą obficie na Podkarpaciu. Wraz ze swym kolegą z apteki, Janem Zehem (1817—97), badał jej własności i stwierdził, że można ją wykorzystać do celów oświetleniowych. W 1853 r. opracował lampę przystosowaną do tego nowego paliwa, którą pod jego kierunkiem skonstruował blacharz Adam Bratkowski. Po raz pierwszy zastosowano lampy Łukasiewicza 31.VII.1853 r. do oświetlenia lwowskiego szpitala powszechnego na Łyczakowie. Dzięki nim chirurg Zaorski mógł wówczas dokonać nocą pilnej operacji na pacjencie Władysławie Choleckim.

Według anegdoty uwagę Łukasiewicza na ropę naftową miał skierować karczmarz spod   Boryslawia   niejaki Schreiner, który pewnego dnia zjawił się w aptece Mikolascha z beczułką ropy i zaproponował aptekarzom podjęcie próby wypędzenia z niej wódki. Zawiedziony wyjaśnieniem, że pomysł jest nierealny, karczmarz zostawił ropę, a Łukasiewicz miał jej użyć do pierwszych swoich doświadczeń.

Warunkiem upowszechnienia wynalazku było rozwinięcie produkcji nafty, toteż w końcu 1853 r. Łukasiewicz przeniósł się bliżej terenów roponośnych, do Gorlic. W 1854 r. w spółce z Tytusem Trzecieskim (1811—78) zakłada w Bóbrce koło Krosna, na terenach wydzierżawionych od Karola Klobassy (1823—86),   pierwszą   na świecie kopalnię ropy naftowej. W 1856 r. Łukasiewicz zbudował destylarnię w Ulaszowicach, a po jej pożarze w 1860 r., uruchomił w 1861 r rafinerię w majątku Trzecieskiego Polance. Poza naftą otrzymywał z ropy również smary, oleje do maszyn, parafinę, asfalt. Po uruchomieniu tej rafinerii do spółki przystąpił Klobassa, dotąd uważający nafciarstwo za „kosztowne szaleństwo".

Łukasiewicz starał się zapewnić polskiemu przemysłowi naftowemu solidne podstawy rozwoju. W 1877 r. zorganizował we Lwowie kongres naftowy, a następnie założył Towarzystwo Naftowe z siedzibą w Gorlicach, które opracowało ustawę regulującą stosunki prawne górnictwa naftowego w 1881 r.

Łukasiewicz zmarł w pełni sił twórczych 7.1.1882 r.